A. ZATOCH SERS VE JAPON KLTR HAKKINDA GENEL BLGLER:

1. Serinin Konusu Hakknda Genel Yorum:
Zatoichi serisi, tm blmlerde Shintaro Katsu'nun baroln stlendii
1962-1972 yllar arasnda ekilmi 25 blmlk seridir.
Aksiyon, su, dram ve komedinin harmanland seride,
stn yeteneklere sahip kl ustas kr kahramanmzn
adaletsizlie sebep olan kt niyetli etecilerle mcadelesi konu edilmektedir.
Kahramanmzn sabr tamad srece ya da 
kendini savunmak zorunda kalmad srece kl daima knnda kalr.
Kan dklmemesi iin de ayr bir mcadele veren kahraman
nezaketinden asla taviz vermeyerek kimseye saygda kusur ilemez.
nk eteci tresine yarar ekilde, kt olaylara ahsen sebep olmamas gerekir.
Bu sebeple her koulda nezaketinde direnmekte olduka srarc bir tutumu vardr.
Kendisi gibi dsturlu olanlara kar -dman bile olsa-
fazladan bir ilgi ve derinden bir sayg gsterir. Bylelerine kar
fedakrlkta snr tanmaz.
Dman bile olsalar -eteci olmayan- halktan kimselere (=masumlara)
zellikle kadnlara ve ocuklara asla zarar vermez;
onlara kar insan anlamda derinden sevgi, sayg ve ilgi besler, onlar her frsatta korur, destek olur.
Kr olmann getirdii, toplum iinde karlat
eitli engelleri (aalanma, dlanma, kandrlma vs.) aabilmek iin
kendini son derece etin artlarda eitmitir. Sese ve kokuya kar olduka hassastr.
Karlat hibir dmana malup olmayan yenilmez kr kahraman
kumar (zar oyunlar) konusunda da hilelere taviz vermeyecek kadar dikkatlidir.
Tipik aksiyon filmlerindeki son derece kibirli barollerin aksine
-seri boyunca- kibirden, mbalaadan mmkn olduu kadar uzak, her daim ezik,
sade, olduka nazik, samimi, hizipi, baharatsz, fakat kendinden emin bir duru sergiler.
Serinin tm blmleri, altmlarn, yetmilerin ruhuyla yaplm,
izgi roman tadnda sahnelerle kurgulanm, izlemesi son derece keyifli bir samuray klasiidir. (hymaster)



B. SERDEK JAPON KLTR HAKKINDA BAZI TEMEL BLGLERDEN BAHSEDECEM:

1. Japonca'da "/I" Harfi Yoktur:
Kaynak alt yaz metinlerinde
"i" harfinin byk yazl (ngilizce olduu iin) "I" eklindedir.
Bildiiniz gibi Trke'de ise "i" harfinin byk yazl ekli "" eklindedir.
Ayrca bizde, "I" harfinin kk yazl da yine ngilizce'nin aksine ("i" deil) "" eklindedir.
Japonca'da -dilimize gre- "" veya "I" harfi yoktur. Yalnzca "i" veya "" harfi vardr.
Japon szckler de yazld gibi -tpk Trke'deki gibi- okunur.
Bu sebeple Japonca zel isimlerdeki byk yazlm (ngilizce "I" eklindeki) harfleri
Trke "" eklinde dzeltmek gerekir.
rnein;
a. ngilizce kaynak metindeki "Ichi" kelimesi bizde "chi" eklinde yazlmaldr.
tm harfleri byk yazldnda "CH" eklini alr.
b. ngilizce kaynak metindeki "Iioka" kelimesi "ioka" eklinde yazlmaldr.
tm harfleri byk yazldnda "OKA" eklini alr.

2. "Zatou" (Zato), "Anma" ve "Mekura" Kelimeleri:
"Zato" kelimesinin ilk anlam "kr"dr. kinci anlam ise "masr"dr (bkz. Anma).
(bkz. http://www.romajidesu.com/dictionary/meaning-of-zatou.html)
"Anma" kelimesinin ilk anlam "masr"dr.
Masrlk Japonya'da geleneksel olarak krlerin tercih ettii bir meslektir.
Bu sebeple yerine/duruma gre "kr" anlamnda da kullanlmaktadr.
(bkz. http://www.romajidesu.com/dictionary/meaning-of-anma.html)
"Mekura" kelimesinin ilk anlam "kr biri/kii/birey/kimse", "kr adam/kadn/ocuk" eklindedir.
Bizdeki gibi mecaz yollu hakaret olarak "cahil", "kara cahil" anlamlarnda da kullanlmaktadr.
(bkz. http://www.romajidesu.com/dictionary/meaning-of-mekura.html)

3. "chi" Kelimesi:
"Bir" saysnn karldr. (Mesela: chi ryo = 1 ryo)
Ek olarak kullanldnda kelimeye "en" anlam katar.
Ayrca market, adil, mekn, durum, mevki ve yer anlamlarnda da kullanlr.
Ayrca Edo dneminde lisansl masrlk yapan krlerin kulland bir eit unvan olarak da kullanlmaktayd.
(bkz. http://www.romajidesu.com/dictionary/meaning-of-Ichi.html)

4. "Sake" Kelimesi:
Sake, Japonlarn pirin ve tahl tozundan yaptklar ulusal ikidir.
Rak ve tatl araba da benzetilmektedir.
Genellikle beyaz arap rengindedir. %18-20 orannda alkol ierir.
araba nazaran hafif ekimsi bir tad vardr. imi de arab anmsatr.
(bkz. https://tr.wikipedia.org/wiki/Sake)
Microsoft Word dil bilgisi denetiminde iki dolduran garson
anlamna gelen "saki" olarak dzeltme nerse de kelimenin o ekilde bir yazl yoktur.
Trke'deki (doru olan) yazl olduu (okunduu) gibi "sake" eklindedir.

5. "Yakuza" Kelimesi:
"Sake" kelimesi gibi hemen hemen her blmde geen kelimelerden bir tanesidir.
"Yakuza" olarak adlandrlan Japon etecilerine veya onlarn eylemlerine verilen isimdir.
Edo dneminde "meslek" olarak deerlendirilmektedir.
Ancak Japonya'da bir eteye veya herhangi bir eteye mensup olanlara syledikleri
kt bir Japon unvandr.
Anlam karl olarak "Mafya" veya "gangster" kelimelerini kullanmadm;
nk ikisi de "yakuza" gibi yabanc asll kelimelerdir.
Aslnda "mafya" sadece talyan asll eteciler iin kullanlan bir kelimedir.
"Gangster" ise Fransz kkenli yabanc bir kelimedir.
"Yakuza" ise Japon etesine veya etecisine verilen yabanc bir isimdir.
Dierleri gibi henz Trke'ye yerlemi bir kelime deildir.
Ancak tam manasyla "Japon etecisi" olarak evirmek mmkn.
Serinin ilk filminde iki ete arasndaki bir sava konu edildiinden
ksaca "ete/eteci/etecilik" olarak evirmeyi tercih ettim.
Dier tm blmlerde "yakuza" kelimesini yine "ete/eteci/etecilik" olarak evirmeye devam ettim.
Filmin baz blmlerinin kaynak (ngilizce) metinlerinde "yakuza" yerine;
"gangster", "gambler" gibi kelimeler de kullanlmtr.
Ancak ben yine de evirilerimde kelimeyi "eteci" olarak dzelttim.

6. Japon eteci Tresi (Code of Yakuza) ve Japon eteci Onuru (Yakuza Honor):
Serinin ou blmnde geen bir ifadedir.
eteciler kanun d ve toplumun dlad kimseler olduklar iin
kendi ilerinde baz yazl olmayan birtakm kurallar (prensipler) vardr.
Kallelik, arkadan baklama, eteci olmayan kadn, ocuk, silahsz, masum, savunmasz
insanlar ldrmemek, zulmetmemek, smrmemek, dolandrmamak, hakszlk etmemek gibi 
birtakm kurallardan ibaret olduu gibi namuslu insanlara destek olmak gibi iyi niyetli
davranlar da kapsamaktadr.
Bunlarn yan sra karlkl dvmenin (dellonun) de bir ekli, bir yordam vardr.
eteciler arasnda yaplann "onursuzluk" saylan iler; bu kurallara aykr davranmaktr.
Byle yanl bir ey yapmak veya kt bir olaya sebep olmak,
kiinin eteci onurunu zedeler, toplumdan dland gibi eteciler arasndan da dlanp cezalandrlmas icap eder.
Japon eteciler, yasa d ilerinde dahi bu kurallara riayet etmek zorundadrlar.
Ancak ounun kendi kurallarna riayet etmemeleri sebebiyle genellikle kan dklmektedir.
Tm serinin arka plannda ite bu mesele esas alnr.
Aslnda kahramanmzn asl mcadelesi, tm blmlerde, eteci tresinin eteciler arasnda yeniden can bulmasdr.
Eski Japon filmlerinde genellikle hep ayn motifi grmek mmkndr.
Yani eski (Meiji dnemindeki) Japon etecileri arasnda ilenen bu konular
hep bu "onur mcadelesi" kapsamnda ele alnmaktadr.
evirilerimde "code of yakuza" ifadesinin karl olarak "eteci tresi",
"Yakuza honor" iin de "eteci onuru" eklinde evirmeyi tercih ettim.

7. "Kaoyaku" ve "Kashimoto" Unvanlar:
ngilizce kaynak metinlerde "Boss" olarak evirdikleri kelimelerdir.
"Koayaku"'nun bizdeki karl "sz sahibi" veya "yetkili kii" olarak
yani "patron" anlamna gelmektedir.
"Kaoyaku" kelimesindeki "-yaku" son ekinden anlalaca zere; doru bir karlk olarak
"ete babas", "ete patronu", "ete lideri" anlamlarna geldiini syleyebiliriz.
ete lideri olan kii bu ii (varsa) ailesi veya yaknlar ile birlikte yrtr.
Geri kalanlar ise kiralktr.
(bkz. http://www.romajidesu.com/dictionary/meaning-of-kaoyaku.html)
"Kashimoto" ise patronun bir beden by olarak
"para babas" veya "kumarhane patronu" anlamlarna gelmektedir.
Filmde evredeki byk patronlarn unvanlar "Kaoyaku" deil, "Kashimoto" olarak geer.
(bkz. http://www.romajidesu.com/dictionary/meaning-of-kashimoto.html)
Bu kelimeleri Uzak Dou'da anld ekliyle evirilerimde de
-yerine gre- yine "patron" veya "para babas" olarak ifade etmeyi uygun buldum.
Patronlarn yetkisi kendi mntkalaryla snrldr.
ete isimleri de kendi blgelerinin adyla birlikte sylenir.
Mesela ioka'da yerleik bir eteden bahsederken etenin ad "ioka etesi" olarak anlr.
Filmde genellikle etenin ad yalnzca mntkann bulunduu yer ismiyle
-rnein sadece "ioka" gibi- de ifade edilmektedir.

8. Yaygn Hitap Kelimeleri ("Niisan", "Oniisan", "Aneki", "Ojisan", "Ojousan", "Umaisan"):
* "Niisan/Oniisan" cinsiyet ayrm gzetmeksizin kardein yaa daha byne denir.
Yani bizdeki, "aabey" veya "abla" kelimelerinin yerine kullanlr.
(bkz. http://www.romajidesu.com/dictionary/meaning-of-niisan.html)
* Baz yerlerde "Niisan" ile eanlaml olarak "aneki" kelimesi kullanlyor.
Bu da "yaa daha byk olan kz karde" veya "manken" anlamna gelse de
"abla", "aabey", "yakkl", "ta bebek" anlamlarnda
kullanld yerler mevcuttur.
Filmde yerine gre "bac", "birader", "ahbap", "dost", "arkada" anlamlarna gelir.
Ayn eteye (yakuza kardelii bakmndan) mensup etecilerin birbirine syledikleri samimi bir hitaptr.
(bkz. http://www.romajidesu.com/dictionary/meaning-of-aneki.html)
* "Oji" (veya "ojisan") kelimesinin bizdeki tam karl kelimeyi syleyenin
anne veya babasndan yaa daha kk olan "amca/day/teyze/hala"sna denir.
Ayn mantktan hareketle yaknlk kurulmu bir yabanc iin de kullanlan bir kelimedir.
(bkz. http://www.romajidesu.com/dictionary/meaning-of-oji.html)
* "Ojousan" kelimesi kk kz karde (veya yabanc bir kk kz) iin kullanlr.
Trke karlk olarak "kz karde" veya "bac" kelimeleri kullanlabilir.
Yerine gre "hanmefendi", "bayan" anlamnda da kullanlabilir.
(bkz. http://www.romajidesu.com/dictionary/meaning-of-ojousan.html)
* "Umaisan" kelimesi yukardaki hitap kelimelerden farkl bir hitap eklidir.
"Sen/siz", "ahsnz", "kendiniz", "zatliniz", "zatnz", "zat muhterem" anlamlarna gelir.
Dier anlamlar "yetenekli/zeki/bilge/baarl", "leziz/tatl/itah ac" ve "ansl/grkemli/umut verici" eklindedir.
eviri olarak yerine gre bizdeki "akllm", "tatlm", "yakklm", "gzelim", "uslu ocuk" eklinde de kullanlabilir.
Serideki filmlerden anladm kadaryla "-san" son eki gibi ok sk kullanlan kelimelerden bir tanesidir.
(bkz. http://www.romajidesu.com/dictionary/meaning-of-umai.html)
Anladm kadaryla Japon dili, konumalarndaki o mehur, yksek sesli hoyrat klarna ramen
samimiyetin adaland, hatta samimiyetten ok daha ileride bir ze sahip.
Bu yn ile bizim scakkanl kltrmze olduka benziyor.

9. Japon simler, Unvanlar, Seslenme, Hitap Ekleri:
* Filmdeki oyuncular kendilerini takdim ederken soyadn isimden nce sylyorlar.
Gnmz Japonya'snda durum nasldr, bilmiyorum.
Ancak serideki filmlerde karlatm isimler bu ekilde ifade ediliyor.
Mesela "Monju no Kisuke" gibi. Kaynak (ngilizce) metinlerdeki isimler tpk bizdeki yazl gibi
doru ekilde yazlm. Yani nce ad gelir ve sonra da soyad.
rnekteki yazla gre kiinin ad Trke'de "Kisuke Monju" eklinde yazlr.
Ancak seride Japon soyadlar ayn zamanda kiinin memleketini belirttii iin
bu kiiye; Trke'de "Monjulu Kisuke" de demek yanl olmaz.
* Kahramanmzn adna gelince; memleketi Kasama olan chi isimli kr bir kl ustasdr.
Yani yukardaki bilgilerden hareketle kahramann Japonca ad "Kasama no chi" oluyor.
Trke'deki yazlyla "chi Kasama" veya "Kasamal chi" eklindedir.
Ancak serinin baz blmlerinde srarla adnn yalnzca "chi" olduunu syler.
Memleketinden hi bahsetmek istemiyor. Ancak sebebi bilinmiyor.
Zannmca hreti yznden kolayca bulunmak istemiyordur.
"Zatoichi" ise bir isimden ziyade;
filmdeki lemde yaptklaryla n kazanm "Kr chi" anlamna gelen lakaptr.
* Bayanlara hitaben isimlerin balarna hep "O-" n eki vardr.
Mesela "Tane" isimli bir bayana "Otane" eklinde seslenirler ve kendisini de yle tantr.
* Baka bir sayg ifadesi de "-san" son eki ile "umai", "umaisan" kelimeleridir.
Bu ifadeleri "usta" olarak -ngilizce kaynak metinden dolay- evirenler var;
ancak bu kelimelerin "usta" olmakla hibir ilgisi yoktur.
Tuhaf bir ekilde, yabanc (ngilizce kkenli) kltrler, Uzak Dou kltrne
sanki olaylar her zaman bir "eitim sahas"nda gerekleiyormu gibi bir algyla bakyorlar.
Aslnda "-san" son eki insanlarn birbirine gsterdii genel bir sayg ifadesidir.
Trke'de yerine rnek olarak "sayn" kelimesi kullanlabilir. Yerine gre "bay" veya "bayan" anlamlarna da gelebilir.
* "Danna" kelimesi genellikle hizmet erbabnn mterilerine hitaben "bay/bayan/beyefendi/hanmefendi" eklinde
ya da bir sanatkra -dkkn/atlye ileten bir esnafa- hitaben "hanc/lokantac/garson/hizmeti" eklinde
ya da herhangi makam sahibi bir kimseye ynelik kullanlan hitap eklidir.
* "Sama" kelimesi de "danna" gibi ancak kiiler arasnda sylemekten ziyade daha st makamlara hitaben kullanr.
Tam karl "falanca bey/filanca hanm" ya da "falanca hazretleri" eklindedir.
rnein; Gne hazretleri (=Otentosama), Kaoyakusama (patron bey) gibi.
* "Dannasama": Yukardaki ifade edildii gibi "Danna" ile "Sama" nn birleimidir.
Genellikle klelik sistemine benzer ifadeyle "efendi/sahip" (=master) olarak evirseler de
bu kelimenin bizdeki en uygun karl "beyefendi/hanmefendi" kelimeleridir. Yani arada mutlaka bir makam/stnlk var.
Ancak klelik sistemindeki kadar uuk deil. "Zorunlu nezaket" icab.
* "Sensei" kelimesi "usta", "retmen" anlamlarna gelir. Bu sebeple -kaynaklarda oka ("san" unvanna karlk) "Master"
ifadesi gemesine ramen- evirilerimde -"sensei" kelimesi gemedii srece- "Usta" unvanna yer vermedim.
nk filmdeki olaylar ustalarla raklarn harmanland bir eitim sahasnda gereklemiyor.
Zaten kahramanmz da hibir resm unvana sahip olmayan, seyyar masrlk yapan,
retmenlikle, retmekle hibir alakas olmayan kumarla, etecilikle geim salayan bir kahramandr.
Olaylar genellikle kasaba, ky veya ak arazi gibi alanlarda, yani toplum iinde gerekleir.
* Japonca "Ano" (Anou) kelimesi genellikle tanmad bir kimseye seslenirken ya da
bir mekna girerken kullanlan, soruya balama eklidir.
Film iinde "pardon", "acaba", "belki", "yle/byle", "syle" eklinde soru uyandran kullanmlar da mevcuttur.
(bkz. http://www.romajidesu.com/dictionary/meaning-of-ano.html)
(bkz. http://www.romajidesu.com/dictionary/meaning-of-anou.html)
* Japonca "Moshi" kelimesi "Ano" kelimesinde olduu ekilde genellikle tanmad bir kimseye
yaklap seslenirken kullanlan, dikkat uyandran bir soru eklidir.
Film iinde "pardon", "acaba", "bakar msnz", "affedersiniz", "bu durumda/o hlde" eklinde kullanmlar mevcuttur.
(bkz. http://www.romajidesu.com/dictionary/meaning-of-moshi.html)
* Japonca "Gomen", "Gomennasai" kelimeleri;
"Gomen" kelimesi "zr" ve "izin" anlamlarnda kullanlr.
"Gomennasai" kelimesi izin istemek iin kullanlr.
Tam karl "izin verirseniz/msaadenizle", "msait misiniz?", "girebilir miyim?" anlamlarna gelir.
* Japonca "Wagatta", "Souka", "Naruhodo" kelimeleri yerine gre
"anlyorum", "anlald", "anladn m", "imdi", "demek...", "yle/byle", "gerekten...", "afiyetle yedim/itim", "teekkr ederim" anlamlarna gelir.

10. Japonca Kfr, Hakaret, Beddua szckleri:
ngilizce (kaynak) metinlerde genellikle damn, idiot, bastard, son of a bitch olarak geen ifadelerdir.
Japon kltrnde de tpk ngilizce'de olduu gibi olsa gerek
filmde yaygn olarak kullanlan birka eit kfr/hakaret szc var;
* Aho: Gerzek, bn, beyinsiz, dncesiz, fikir retmekten yoksun anlamlarnda kullanlan hakaret ifadesidir.
* Yarou: erefsiz, pi, put, serseri vb. kfr anlamndaki bir ifadedir.
* Baka/Bakamono/Bakayarou: Aptal, sersem, apal, enayi, salak, denyo vb. anlamnda kullanlan hakaret ifadeleridir.
* Chikushou: Yerine gre anlam deien bir kelimedir.
stenmeyen bir durumla karlaldnda kullanld zaman "has siktir!", "hay aksi!", "th ya!", "lanet olsun/olas!",
"kahretsin/kahrolas!" gibi anlamlara geliyor.
Bir ahs veya ahslar hedef alarak kullanldnda ise; kfr olarak "erefsiz", "orospu ocuu",
hakaret olarak ise "canavar", "hayvan", "ay", "kasap" vb anlamlarna geliyor.
* Domekura: Krlere sylenen bir aalama ifadesidir. ngilizce (Kaynak) metinde genellikle "blind bastard" olarak geen ifadedir.
Genellikle Zatoichi'ye kar sylenen bu hakaret sz kelimenin bandaki "do-" n ekinden kaynakldr.
Herhangi bir sfatn bana geldiinde o sfatla balantl olarak "aalk" olduunu vurgulamaya yarayan bir n ektir.
"Mekura" (=kr kimse) kelimesinin nne getirildii zaman asl anlam "zrl/sakat/dk kr kimse" (=grme zrl) eklindedir.
Tabii anlam yerine gre "kr it/kpek", "kr sefil", "alak kr", "aalk kr" eklinde eitlendirmek mmkn.

11. Eski Japon Para Birimleri:
a. Ryo (Ryo): Eski Japonya (Meiji dneminde) kullanlan altn para.
(bkz. https://en.wikipedia.org/wiki/Ry%C5%8D)
b. Bu: Japon eski para birimi olan "ryo"nun eyreine (4'te 1'ine) denk gelen para birimi.
(bkz. http://www.romajidesu.com/dictionary/meaning-of-bu.html)
c. Shu: Ryo'nun 16'da 1'ine veya Bu'nun 4'te 1'ine denk gelen para birimi.
d. Mon: Eski (Meiji) Japonya delikli sikkesi.
(bkz. https://en.wikipedia.org/wiki/Japanese_mon_(currency))
e. Kan: 1000 mona karlk gelen para birimi.
1 ryo = 4 bu = 4 kan = 16 shu = 4000 mon
dahas iin bkz.
https://tr.qaz.wiki/wiki/Japanese_mon_(currency)
http://www.pierre-marteau.com/currency/converter/eng-jap.html
